Αρθρογραφία

Παράγοντες Aνάπτυξης της Προσωπικότητας

Παράγοντες Aνάπτυξης της Προσωπικότητας

Η προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου είναι ένα μοναδικό-πρωτότυπο μοτίβο, το οποίο αντιπροσωπεύει τον κάθε άνθρωπο και διαμορφώνει σε μια δυναμική συνθήκη την γενικότερη συμπεριφορά του. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται «διαμορφωμένοι», ούτε και προκαθορίζεται η συμπεριφορά τους. Εξελίσσονται διαρκώς μέσα από την αλληλεπίδραση εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων.

Η επιστήμη αναγνωρίζει πέντε βασικούς άξονες που καθορίζουν ποιοι είμαστε, πώς σκεφτόμαστε και πώς αντιδρούμε-συμπεριφερόμαστε στο περιβάλλον γύρω μας.

Η Γενετική (Γονίδια). Το DNA αποτελεί το αρχικό βιολογικό σχεδιάγραμμα. Τα γονίδια που κληρονομούνται από τους γονείς καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ιδιοσυγκρασία, δηλαδή τις πρώτες βιολογικές τάσεις του χαρακτήρα. Η γενετική ορίζει κατά ένα βαθμό τις βάσεις και το υπόβαθρο, πάνω στο οποίο θα χτιστεί η μετέπειτα προσωπικότητα.

Η Ανατροφή. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι το πρώτο και πιο καθοριστικό. Μέσα στην οικογένεια τίθενται τα όρια και οι κανόνες της συμπεριφοράς. Οι γονείς μεταδίδουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, τις δικές τους πεποιθήσεις και το αξιακό τους σύστημα, διαμορφώνοντας την «κατεύθυνση» του ατόμου. Είναι το πρώτο περιβάλλον και αυτόματα δείχνει να είναι και το πιο σημαντικό για την «διαμόρφωση του εαυτού». Όσο πιο «ακραίο» είναι τόσο πιο «ακραίες» συμπεριφορές θα παραχθούν. Θετικές και αρνητικές!

Το Κοινωνικό Περιβάλλον. Το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο και οι πολιτισμικές καταβολές είναι εξίσου επιδραστικοί παράγοντες. Οι κοινωνικοί κανόνες, οι αξίες στις οποίες στηρίζεται και οι προσδοκίες της κοινωνίας στην οποία ζούνε, φιλτράρουν τις συμπεριφορές και δείχνουν τι θεωρείται αποδεκτό ή επιθυμητό.

Η Εκπαίδευση. Η εκπαίδευση λειτουργεί ως ισχυρός καταλύτης για τη νοητική και συναισθηματική ωρίμανση. Ως δομημένη εκπαίδευση, το σχολείο προσφέρει γνώσεις, τάσεις και καλλιεργεί την κριτική σκέψη. Ως μη δομημένη εκπαίδευση, οι εξωσχολικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες αναπτύσσουν δεξιότητες και κλίσεις. Το άθλημα, το ωδείο, η σχολή χορού, οι ξένες γλώσσες, τα βιβλία, η χρήση του διαδικτύου, αποτελούν παράγοντες που συμβάλλον άτυπα στην διαμόρφωση της προσωπικότητας.

Οι Διαπροσωπικές Σχέσεις. Το ευρύτερο περιβάλλον της οικογένειας (συγγενείς) και το φιλικό περιβάλλον παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Μέσα από τις διαπροσωπικές σχέσεις αναπτύσσονται οι κοινωνικές δεξιότητες, το άτομο εντάσσεται ή δεν εντάσσεται στην «ομάδα», λαμβάνει (ή και όχι) αποδοχή.

Ο κάθε παράγοντες έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία. Αν σε ένα τομέα η συνθήκη διαφοροποιηθεί, πιθανότητα να αλλάξει και  η όποια κατεύθυνση. Όσο πιο νωρίς είναι η επίδραση ενός παράγοντα, τόσο πιο κρίσιμη και καθοριστική θεωρείται. Στην αρχή τοποθετείται η επίδραση των γονέων, στη συνέχεια όλοι έχουν το ρόλο τους……

Γιάννης Ζαρώτης ΜSc-PhD

Ψυχολόγος – Αθλητικός Ψυχολόγος

Γιατί αγχώνονται οι αθλητές;

Γιατί αγχώνονται οι αθλητές;

Είναι ένα από τα κύρια «προβλήματα» των αθλητών. Αναστέλλει τη λειτουργικότητά τους, «χαλάει» την εμπειρία των αγώνων, μειώνει την απόδοσή τους. Ο αθλητής «εύχεται» να περάσει η μέρα του αγώνα, όσο πιο γρήγορα γίνεται. Νιώθει ένα διαρκές βάρος στο στομάχι, κόμπο στο λαιμό, βαρύ το σώμα του και αδυναμία σε οποιαδήποτε κίνηση ή σε διαφορετική περίπτωση, ένταση και υπερκινητικότητα. Το άγχος είναι για τον αθλητή ένας από τους ανασταλτικότερους παράγοντες ως προς την απόδοσή του.

Οι αιτίες του άγχους τοποθετούνται σε μία «νοητή γραμμή», στο επάνω μέρος της οποίας βρίσκονται οι πιθανότητες αποτυχίας επί των συνεπειών της αποτυχίας και στο κάτω μέρος, η ατομική ικανότητα του αθλητή επί της υποστήριξης που λαμβάνει. Το «κλάσμα» που σχηματίζεται φαίνεται να αποτελεί τη βάση των σκέψεων που δημιουργούν άγχος στους αθλητές. Οι σκέψεις «δεν είμαι έτοιμος», «δεν είμαι καλά προετοιμασμένος», «δημιουργούν» τις πιθανότητες αποτυχίας, με τις σκέψεις για τις «καταστροφικές» συνέπειες μιας ήττας για την προσωπική εικόνα του αθλητή να δημιουργούν τα έντονα αρνητικά συναισθήματα. Όταν παράλληλα ο ίδιος δεν θεωρεί τον εαυτό του ικανό να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις (ικανότητα) και δεν έχει την αντίστοιχη υποστήριξη (προπονητής-γονείς), το συναίσθημα εντείνεται προς την αρνητική κατεύθυνση.

Για την αντιμετώπιση του άγχους ο στόχος είναι η μείωση του αριθμητή και η αύξηση του παρανομαστή!

Η δυσκολία στην αντιμετώπιση του άγχους από τους αθλητές πολλαπλασιάζεται όταν ο παράγοντας που θα μπορούσε να αποτελέσει την «υποστήριξή» τους, όπως ο προπονητής ή οι γονείς, «μεταφέρονται» ακούσια στον αριθμητή του κλάσματος, αναφερόμενοι πλέον ως οι εκφραστές των «συνεπειών» της πιθανής αποτυχίας.

Η δυσκολία αντιμετώπισης του άγχους στον αθλητισμό μέσω μιας «θεραπευτικής» διαδικασίας, εντείνεται καθώς οι αγώνες των αθλητών έχουν σχεδόν εβδομαδιαία συχνότητα, οπότε και εκτίθενται στο ίδιο ερέθισμα διαρκώς, μη έχοντας τον απαιτούμενο χρόνο για να διαμορφώσουν μια νέα δομή λειτουργικών σκέψεων ή και να αναπτύξουν τον τρόπο διαχείρισης των καταστάσεων δίνοντάς τους μια πιο προσαρμοστική ερμηνεία.

Υπάρχει «θεραπεία»;

Η «θεραπεία» του άγχους περιλαμβάνει τρία βασικά στάδια: Την αποδοχή του ότι «έχω άγχος», τη διαχείρισή του («μπορώ να αγωνιστώ και με άγχος») και εν τέλει την αντιμετώπισή του, όπου και αναζητούνται οι λειτουργικές σκέψεις του αθλητή, σε μια προσπάθεια να «διαφοροποιήσει» τη στάση του απέναντι στον εαυτό του και το περιβάλλον του.

Η εικόνα και τα συμπτώματα του άγχους, όπως αυτό αναπτύσσεται στο αγωνιστικό περιβάλλον, διαμορφώνουν μια «ειδική» συνθήκη άγχους, όπου η «ανησυχία» εντείνεται όσο πλησιάζει ο αγώνας και σχεδόν εξαλείφεται με το πέρας του. Έως την επόμενη αγωνιστική υποχρέωση, όπου η εικόνα και τα συμπτώματα θα είναι στον ίδιο ή και σε μεγαλύτερο βαθμό δυσλειτουργικά, ο αθλητής έχει χρόνο να «δουλέψει» τις σκέψεις του και να εμφανιστεί περισσότερο «αισιόδοξος», επενδύοντας στην ψυχοπνευματική του βελτίωση.

Γιάννης Ζαρώτης MSc–PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Η δυσκολία του να είσαι αθλητής υψηλού επιπέδου!

Η δυσκολία του να είσαι αθλητής υψηλού επιπέδου!

Παρακολουθώντας την καθημερινή ζωή αθλητών υψηλού επιπέδου, είτε από την τηλεόραση είτε από το διαδίκτυο, αποτυπώνεται μια πολύ ευχάριστη καθημερινότητα. Ανέσεις, οικονομική ευκολία, αναγνώριση, ή αλλιώς: «έχουν κάνει το χόμπι τους επάγγελμα…. ». Για τους μικρότερους σε ηλικία αθλητές, οι οποίοι εμπνέονται από τα ινδάλματά τους, φαίνεται μόνο ό,τι παρουσιάζεται: εύκολη ζωή με πολλές ανέσεις. Αρκετά παραπλανητικό…. Για όλους λείπει «η μεγάλη εικόνα», αυτή που θα δείξει τι έχει επενδύσει κάποιος για να φτάσει στο υψηλό επίπεδο και ταυτόχρονα πώς παραμένει εκεί.

Οι επιτυχίες και η αναγνώριση αφήνουν ένα εντυπωσιακό αποτύπωμα, η όλη τους πορεία ως εδώ αποτυπώνεται, ωστόσο, με διαφορετικό τρόπο. Σωματικά και Ψυχολογικά.

Πολλή δουλειά, πολλές ώρες προπόνησης, δύο ή τρεις φορές την ημέρα, μια καθημερινότητα πλήρως προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις του αθλήματος. Η ξεκούραση, η διατροφή, η κοινωνική ζωή, όλα είναι προσαρμοσμένα στο άθλημα, το οποίο δεν είναι απλώς προτεραιότητα αλλά ο παράγοντας που ρυθμίζει όλη τη ζωή του αθλητή. Το σώμα είναι το στοιχείο που χρειάζεται να βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, ό,τι περιλαμβάνει η καθημερινή ζωή του αθλητή θα χρειαστεί να προστατεύει ό,τι πολυτιμότερο διαθέτουν: το σώμα τους.

Οι απαιτήσεις σε ψυχολογικό επίπεδο περιλαμβάνουν τόσο τον εαυτό όσο και τους άλλους! Υπάρχει η βασική απαίτηση να έχουν κάθε μέρα την ίδια διάθεση για δουλειά και προσπάθεια, για πολλά χρόνια, υπό οποιαδήποτε συνθήκη, ανεξάρτητα με το τι βιώνουν ακόμη και στην προσωπική τους ζωή (π.χ. απώλειες). Η επίδοσή τους «αναμένεται» να βρίσκεται πάντα σε υψηλό επίπεδο, τόσο από τους ίδιους όσο και από το περιβάλλον. Ομάδες, σύλλογοι, ομοσπονδίες, φίλαθλοι, θεατές, όσοι γενικά ασχολούνται με τον αθλητισμό προσδοκούν την επιτυχία τους, η οποία αν δεν έρθει, καλούνται να διαχειριστούν πέραν της προσωπικής απογοήτευσης και τη δυσαρέσκεια του περιβάλλοντος. «Όποτε αγωνιστείς θα πρέπει να έχεις πολύ καλό αποτέλεσμα…..»

Μέσα στο πλαίσιο αυτό, εύκολο ή δύσκολο, έρχεται ένας τραυματισμός, τον οποίο καλείται να διαχειριστεί, χωρίς να αλλάξει κάτι στην καθημερινότητά του: θα χρειαστεί να επιστρέψει όσο πιο γρήγορα γίνεται!

Ο αθλητισμός στο υψηλότερο επίπεδο αποτελεί μια διαδικασία ευχάριστη για ό,τι αναφέρεται σε αναγνώριση, φήμη και ορισμένες φορές οικονομική άνεση, η οποία δεν είναι καθόλου δεδομένη στους περισσότερους αθλητές. Εξαιρώντας αθλήματα με υψηλά συμβόλαια και χορηγούς, οι υπόλοιποι αθλητές υψηλού επιπέδου δεν ευημερούν οικονομικά.

Ο αθλητισμός στο υψηλότερο επίπεδο αποτελεί και μια διαδικασία με πολλή προσπάθεια, πολλές ώρες επένδυσης, μόνιμη απαίτηση από τον εαυτό να βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή ψυχολογική κατάσταση. Το στοιχείο αυτό δείχνει να είναι αρκετές φορές το πιο δύσκολο, αναζητώντας την μεγάλη εικόνα. Δεν μπορείς σχεδόν ποτέ να εκφράσεις και να λειτουργήσεις σύμφωνα με το συναίσθημά σου.

Τόσο οι θεατές όσο και οι νεαροί αθλητές θα βοηθηθούν αναγνωρίζοντας τη συνθήκη μέσα στην οποία κάποιος καλείται να βρεθεί και να παραμείνει στο υψηλότερο επίπεδο. Υψηλό επίπεδο, υψηλές απαιτήσεις…..

Γιάννης Ζαρώτης MSc–PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Η ξεκούραση του καλοκαιριού για τους αθλητές

Η ξεκούραση του καλοκαιριού για τους αθλητές

Το διάστημα των καλοκαιρινών διακοπών αποτελεί για τους αθλητές μια περίοδο την οποία αναμένουν, χρειάζονται και ταυτόχρονα καλούνται να αξιοποιήσουν ανάλογα. Για τους αθλητές το χρονικό διάστημα των «διακοπών» διαφοροποιείται ανάλογα με το επίπεδό τους, τις αγωνιστικές τους υποχρεώσεις, τις απαιτήσεις του εκάστοτε αθλήματος.

Στο διάστημα στο οποίο ο αθλητής θα «ξεκουραστεί», χρειάζεται να επενδύσει σε διαφορετικά είδη ξεκούρασης. Περιγράφοντας τα πιο σημαντικά είδη για τους αθλητές, αναφερόμαστε στους εξής τύπους ξεκούρασης:

Σωματική: Εξασφαλίζεται με περισσότερο ύπνο και μειωμένη κινητικότητα γενικότερα. Ακόμη και δραστηριότητες διασκέδασης απαιτούν προσοχή καθώς για τους αθλητές το σώμα χρειάζεται να βρεθεί σε αδράνεια για ένα διάστημα. Το διάστημα αυτό βοηθά το σώμα να επουλώσει πιθανά τραύματα, να επανακτήσει ενέργεια και να προλάβει την εξουθένωση.

Πνευματική: Αναφέρεται στην κατάσταση στην οποία το άτομο απασχολεί το πνεύμα του με οτιδήποτε δεν χρειάζεται πολλή σκέψη, οτιδήποτε δεν αποτελεί σύνθετη δραστηριότητα.

Συναισθηματική: Το άτομο καλείται να αποφύγει οτιδήποτε έχει ένταση ή δημιουργεί έντονα συναισθήματα, ιδιαίτερα τα «ψυχοπιεστικά». Σε όλη τη διάρκεια της αγωνιστικής σεζόν οι αθλητές ενεργοποιούν το συναίσθημά τους είτε για να διαχειριστούν την προπόνηση είτε για τις ανάγκες των αγώνων. Βιώνουν την «απαίτηση» του περιβάλλοντος από τους ίδιους και χρειάζονται ένα διάστημα στο οποίο δεν θα προσπαθούν να ικανοποιούν τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.

Αισθητηριακή: Θα ήταν βοηθητικό να αποφύγει τις οθόνες και οτιδήποτε διεγείρει το αισθητηριακό σύστημα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο οργανισμός χρειάζεται να ξεκουράζει και τις αισθήσεις! Λιγότερο κινητό και τηλεόραση!

Κοινωνική: Οι επαφές με φίλους και γενικότερα με ανθρώπους με τους οποίους νιώθει ευχάριστα και άνετα, θα βοηθήσει τον αθλητή τόσο να ξεκουραστεί όσο και να λάβει συναισθηματικά πολλή ενέργεια μέσα από το ευχάριστο συναίσθημα. Θα βοηθηθεί αν διασκεδάσει, με όριο να μην βλάπτει την σωματική του κατάσταση.

Οι διαφορετικές μορφές ξεκούρασης θα βοηθήσουν τους αθλητές να «αξιοποιήσουν» το διάστημα που διαθέτουν για την ξεκούρασή τους. Το διάστημα αυτό είναι σημαντικό και απαραίτητο, όσο και απαιτεί μια οριοθέτηση για την διάρκειά του. Για τους επαγγελματίες αθλητές ή και τους αθλητές στο υψηλό επίπεδο το διάστημα της γενικότερης ξεκούρασης δεν μπορεί να ξεπεράσει τις 15-20 ημέρες. Μετά η ξεκούραση γίνεται αδράνεια και θα είναι πολύ δύσκολο να επανέλθει στο υψηλό επίπεδο στο οποίο καλείται να ανταποκριθεί.

Το διάστημα των «διακοπών» είναι απαραίτητο και αναγκαίο, χρειάζεται εστίαση σε όλους τους τομείς ξεκούρασης, διαμορφώνεται με βάση των επίπεδο των αθλητών και εξυπηρετείται και από το κοντινό περιβάλλον τους! Οι διακοπές των αθλητών αποτελούν μέρος του αθλήματος!

Γιάννης Ζαρώτης MSc-PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Υπάρχει στον αθλητισμό «η μέρα μου»;

Υπάρχει στον αθλητισμό «η μέρα μου»;

Στο αθλητικό περιβάλλον συχνά χρησιμοποιείται η έκφραση «είναι η μέρα μου», με σκοπό να αναφερθεί ο αθλητής σε ένα πολύ καλό αποτέλεσμα, σε μια κορυφαία επίδοση, στην καλύτερη δυνατή του απόδοση. Για να «αναλύσει» την αιτία της απόδοσής του, υιοθετεί την συγκεκριμένη έκφραση, θεωρώντας ότι βοηθήθηκε από την «μέρα του» για επιτύχει τον στόχο του.

Εν αναμονή του αγώνα σκέφτεται «αν θα είναι η μέρα μου», αν θα βρεθεί στην καλύτερη δυνατή αγωνιστική κατάσταση, ώστε να εκπληρώσει την επιθυμία του. Μετά τον αγώνα, αξιολογεί την απόδοση τονίζοντας τη σημασία της «μέρας μου», ως βασικό παράγοντα για την κορυφαία του απόδοση.

Είναι τελικά «η μέρα μου» κάποιος ακαθόριστος παράγοντας με συγκεκριμένο «ρόλο» στην απόδοση του αθλητή;

Μήπως αναφέρεται στην ψυχολογική του κατάσταση, στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε τον αγώνα πριν ξεκινήσει, στο πώς βίωσε την αγωνιστική συνθήκη; Μήπως η προπονητική διαδικασία που ακολούθησε του έδωσε τεράστια δυναμική, σωματικά και τεχνικά, ώστε να επιτύχει το στόχο του; Μήπως διαχειρίστηκε την πνευματική και συναισθηματική του κατάσταση την ημέρα του αγώνα, ώστε να «βγάλει τον καλύτερό του εαυτό»;

Αν προετοιμάζεται τέσσερα χρόνια για τους Ολυμπιακούς αγώνες, θα εύχεται απλά να είναι «η μέρα μου»;

Η σωματική, πνευματική, συναισθηματική κατάσταση του αθλητή, παράγοντες που επηρεάζουν συνολικά την απόδοσή του, είναι στοιχεία τα οποία ξεκινούν και καταλήγουν στον ίδιο τον αθλητή. Εκείνος θα καθορίσει «τη μέρα του», εκείνος θα προετοιμάσει τον εαυτό του και θα εστιάσει σε όσους παράγοντες επιδρούν στην δυνατότητα να πετύχει την μέγιστη δυνατή απόδοση. Γι’ αυτό και προετοιμάζεται!

Η «μέρα μου» είναι σαν την άνοιξη του Ελύτη: Για να την βρεις, την φτιάχνεις!

Γιάννης Ζαρώτης MSc-PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Υψηλού επιπέδου αθλητές: Τι τους διαφοροποιεί από τους υπόλοιπους αθλητές;

Σε όλα τα αθλήματα, ίσως και σε κάθε πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας, υπάρχουν πρωταγωνιστές, εκείνοι που θεωρούνται η «ελίτ» του αθλήματος, όσοι αναφέρονται ως «αθλητές υψηλού επιπέδου».

Είναι όσοι διαθέτουν χαρακτηριστικά τα οποία τους διαφοροποιούν από τους υπόλοιπους αθλητές, όσοι έχουν καταφέρει να εξελίξουν σε μεγάλο βαθμό κάποια στοιχεία τα οποία τους βοηθούν να «ξεχωρίσουν». Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται είτε σε θέματα τεχνικής, είτε σε σωματικά χαρακτηριστικά, είτε σε ψυχολογικούς και πνευματικούς παράγοντες.

Για το τένις, ο Federer υπήρξε άρτιος τεχνικά, για τον στίβο ο Bolt εξαιρετικός σωματικά, για το ποδόσφαιρο ο Messi διαθέτει υψηλή τεχνική κατάρτιση, για το μπάσκετ ο Jordan διέθετε ισορροπία τεχνικών και σωματικών στοιχείων. Σε κάθε άθλημα υπάρχει τουλάχιστον ένας που ξεχωρίζει και πολλοί άλλοι οι οποίοι ανήκουν στο «υψηλό επίπεδο».

Για τους αθλητές αυτούς, η ποιότητα της προσπάθειας και της προπόνησης βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο, συνδυάζοντας τόσο την συχνότητα όσο και την ποιότητα της δραστηριότητας που εκτελούν.

Σε αγωνιστικές συνθήκες, ένα από τα βασικά πνευματικά στοιχεία που τους διαφοροποιεί είναι η εστίαση στα κατάλληλα στοιχεία κατά τη διάρκεια του αγώνα. Γνωρίζουν που να εστιάσουν την προσοχή τους, τι να προσέξουν ιδιαίτερα, τι να «αναζητήσουν» ως στοιχείο το οποίο θα τους δώσει την δυνατότητα για την καλύτερη δυνατή επιλογή. Στον μαραθώνιο οι αθλητές υψηλού επιπέδου γνωρίζουν σε τι να εστιάσουν κατά τη διάρκεια του αγώνα, είτε στον εαυτό τους είτε στο περιβάλλον. Στο ποδόσφαιρο η εστίαση τοποθετείται στον αντίπαλο και σε ό,τι συμβαίνει στο γήπεδο και μπορεί να αποτελεί χρήσιμη πληροφορία για τον αθλητή: που βρίσκεται ο ίδιος, που οι συμπαίκτες, που οι αντίπαλοι, που υπάρχει κενός χώρος, τι επιλογές έχω, ώστε να κάνουν την καλύτερη δυνατή. Στο τάεκβοντο η προσοχή εστιάζεται στον αντίπαλο: που έχει κενά, τι προσπαθεί να κάνει, πώς μπορώ να αξιοποιήσω τα κενά του.

Αυτό με το οποίο «ασχολείται» ο αθλητής σε αγωνιστικές συνθήκες, είναι και ένα από τα βασικά στοιχεία τα οποία θα καθορίσουν την «ένταξή» του στους αθλητές υψηλού επιπέδου.

Είναι ευδιάκριτο στον αθλητισμό στην εποχή που διανύουμε ότι η σωματική και τεχνική κατάρτιση των αθλητών, με την τεράστια βοήθεια της τεχνολογίας και την εξέλιξης των προπονητικών προγραμμάτων, είναι περισσότερο εφικτή. Υπάρχει η «τεχνογνωσία» σε όλα τα αθλήματα όπως και οι κατάλληλοι προπονητές.

Το στοιχείο που εκπαιδεύεται πιο δύσκολα είναι ο πνευματικός παράγοντας, και ειδικότερα το που εστιάζει ο αθλητής στον αγώνα, στοιχείο το οποίο θα συνεχίσει να αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ των αθλητών και θα «τοποθετεί» ορισμένους στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο. Για την ώρα…..

Γιάννης Ζαρώτης MSc-Phd

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

www.psychology.org.gr

Αυτοπεποίθηση στον Αθλητισμό

Αυτοπεποίθηση στον Αθλητισμό

Η απόδοση στον αθλητισμό συνδέεται με την αγωνιστική συμπεριφορά του αθλητή. Για να αποδώσει και να έχει «παίξει καλά», θα χρειαστεί να εστιάσει στην ανάπτυξη κάποιων στοιχείων, τα οποία θα «χαρακτηρίσουν» την αγωνιστική του εικόνα. Σε κάθε άθλημα ο αγώνας «απαιτεί» δυναμισμό, πλάνο, υψηλή ενέργεια, αποφασιστικότητα και άλλα στοιχεία ανάλογα με το άθλημα, αναδεικνύοντας μέσω αυτών την ικανότητα και την προετοιμασία των αθλητών.

Για να έχει την «απαιτούμενη» αγωνιστική συμπεριφορά, θα χρειαστεί να έχει πριν τον αγώνα μια «θετική» εικόνα για τον εαυτό του. Η εικόνα για τον εαυτό εκφράζεται από τις σκέψεις που ο αθλητής κάνει για τον εαυτό του. Αν οι σκέψεις είναι θετικές και εκφράζουν αισιοδοξία, τότε είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν την ανάλογη αγωνιστική συμπεριφορά.

Έχοντας ως στόχο τις θετικές σκέψεις, οι αθλητές επενδύουν στην προετοιμασία τους. Η προπόνηση είναι το περιβάλλον στο οποίο θα αναπτυχθεί η ικανότητα και θα βελτιώσουν τις δεξιότητές τους. Παράλληλα, η ολοκληρωμένη προετοιμασία με εστίαση στη διατροφή, την ξεκούραση, την σωματική και την ψυχολογική κατάσταση θα βοηθήσει τους αθλητές να νιώσουν «έτοιμοι». Η προπόνηση χρειάζεται κίνητρο, υψηλή επιθυμία για την καθημερινή προσπάθεια, η οποία αν μετουσιωθεί σε υψηλή ενέργεια και ανάλογη συγκέντρωση, τότε η καθημερινή προπόνηση του αθλητή θα είναι αποδοτική και η εικόνα του θα διαμορφωθεί θετική, συνοδευόμενη από τις ανάλογες σκέψεις για τον εαυτό.

Στον αθλητισμό, η απόδοση στον αγώνα καθορίζεται από την αγωνιστική συμπεριφορά του αθλητή, η συμπεριφορά εξαρτάται από τις σκέψεις του, οι οποίες θα διαμορφωθούν από την εξέλιξη της προετοιμασίας. Εστιάζοντας ξεχωριστά σε κάθε «πλαίσιο» και αναδεικνύοντας τις επιμέρους ανάγκες και ελλείψεις, τότε οι αθλητές θα επιτύχουν τον προσδοκώμενο στόχο για υψηλή απόδοση και θα βρίσκονται πιο κοντά στο επιτυχημένο αποτέλεσμα!

Γιάννης Ζαρώτης MSc PhD

Ψυχολόγος – Αθλητικός Ψυχολόγος

Άγχος και Αυτοπεποίθηση: Πώς επιδρούν στην απόδοση στον αγώνα;

‘Άγχος και Αυτοπεποίθηση

Πώς επιδρούν στην απόδοση στον αγώνα;

Η απόδοση στον αγώνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προετοιμασία των αθλητών, την προπόνησή τους, την καθημερινή τους ζωή και την γενικότερη «προστασία» του εαυτού τους. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση αναλύονται σε πολλές κατηγορίες, είτε πρόκειται για σωματικούς, τεχνικούς, τακτικούς ή και συναισθηματικούς-ψυχολογικούς.

Οι πιο «πολύ-αναφερόμενοι» συναισθηματικοί παράγοντες για τον αγωνιστικό αθλητισμό είναι το άγχος και η έλλειψη αυτοπεποίθησης.

Το άγχος, ως αρνητικό συναίσθημα, προέρχεται από την λέξη «άγχω» που σημαίνει «πιέζω σφιχτά στο λαιμό». Ό,τι νιώθει και ο καθένας βιώνοντας το συναίσθημα του άγχους. Με βάση την ίδια την λέξη δεν υπάρχει «θετικό» άγχος, αντίθετα επιδιώκουμε εγρήγορση και ψυχολογική ετοιμότητα.

Το άγχος είναι το συναίσθημα που προκαλεί το «βαρύ σώμα» στους αθλητές. Νιώθουν βαριά τα πόδια τους, σε αθλήματα όπως το τάεκβοντο και το καράτε θα αναφερθεί συχνά ότι «τα πόδια δεν πάνε», σε αθλήματα που απαιτούν κίνηση όπως το ποδόσφαιρο ή το τένις, οι αθλητές νιώθουν ότι «δεν μπορούν να κουνηθούν», σε ορισμένες καταστάσεις δημιουργεί υπερεγρήγορση σε σημείο που οι αθλητές «δεν έχουν τον έλεγχο των κινήσεών τους». Στην κολύμβηση και σε αθλήματα με συγκεκριμένη τεχνική, λόγω τους άγχους, οι αθλητές θα νιώθουν το σώμα σφιχτό, σε σημείο που να χαλάει την τεχνική τους, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει η αίσθηση ότι «δεν πιάνω νερό!».

Πνευματικά το άγχος σχετίζεται με «σύγχυση και κόπωση» σε σημείο που οι αθλητές δεν μπορούν «να ακούσουν» τις οδηγίες του προπονητή, να σκεφτούν το πλάνο τους, να αναζητήσουν λύσεις στον αγώνα, να πάρουν γρήγορες και σωστές αποφάσεις.

Η έλλειψη αυτοπεποίθησης έχει διαφορετική επίδραση στον αγώνα και ενίοτε λειτουργεί ως το αντίβαρο της μιας πλευράς ως προς το άγχος. «Όσο περισσότερη αυτοπεποίθηση, τόσο λιγότερο άγχος!».

Ο αθλητής χωρίς αυτοπεποίθηση δείχνει χωρίς δυναμισμό, στερείται ενέργειας σωματικής και ψυχικής και λείπει εμφανώς «η ορμή», έννοια πολύ σημαντική για την αγωνιστική απόδοση. Στο τάεκβοντο, το καράτε, το τζούντο οι αθλητές δεν θα δείξουν επιθετικότητα, οι κινήσεις τους θα δείχνουν διαδικαστικές, «γίνονται για να γίνουν», δεν θα κυνηγήσουν τον αντίπαλο, θα παίξουν μάλλον παθητικά. Στο μπάσκετ ή στο ποδόσφαιρο δεν θα διεκδικήσουν τη μπάλα, δεν θα αναλάβουν πρωτοβουλίες, καθώς υπάρχει η αίσθηση ότι «δεν μπορώ». Στο τένις τα χτυπήματα στη μπάλα θα είναι χωρίς δύναμη, στο πινγκ-πογνκ θα λείπει η πρωτοβουλία, στην κολύμβηση οι κινήσεις των χεριών θα δείχνουν χωρίς ένταση. Οι αθλητές με έλλειψη αυτοπεποίθησης φαίνονται «σαν να μην προσπαθούν». Δεν είναι όμως επιλογή τους! Όταν δεν πιστεύεις ότι μπορείς να πετύχεις κάποιο στόχο, αυτό στο οποίο θα υπολείπεσαι είναι η προσπάθεια. Πόσο θα προσπαθήσει ο αθλητής για κάτι το οποίο δεν πιστεύει ότι μπορεί να το πετύχει;

Οι δύο έννοιες, άγχος και αυτοπεποίθηση, έχουν κεντρικό ρόλο στην αγωνιστική απόδοση των αθλητών. Οι αθλητές καλούνται να τις διαχειριστούν πολύ πριν τον αγώνα, ώστε να είναι και ψυχολογικά έτοιμοι, χωρίς να περιμένουν απλά «να είναι η μέρα μου!». Στον αθλητισμό «τη μέρα» την καθορίζουν οι ίδιοι οι αθλητές….

Γιάννης Ζαρώτης MSc-PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Μπορώ να νικήσω τον κάθε αντίπαλο; Ο τρόπος σκέψης αθλητών υψηλού επιπέδου!

Μπορώ να νικήσω τον κάθε αντίπαλο;

Ο τρόπος σκέψης αθλητών υψηλού επιπέδου!

Ο Ουλουγμπεκ Ρασίτοφ από το Ουζμπεκιστάν συμμετείχε στους Ολυμπιακούς αγώνες του Τόκιο το 2021 στην κατηγορία των 68 κιλών. Σε ηλικία 18 ετών τότε, ήταν η πρώτη του συμμετοχή σε Ολυμπιακούς αγώνες. Είχε κάποιες διακρίσεις ως έφηβος καθώς το 2018 κέρδισε το ασημένιο μετάλλιο στα 48 κιλά στους Ολυμπιακούς Αγώνες Νέων της Αργεντινής και το 2019 κέρδισε το χρυσό μετάλλιο των 55 κιλών στο Ασιατικό Πρωτάθλημα Τάεκβοντο Εφήβων.

Στο Τόκιο, έχοντας κερδίσει στον πρώτο αγώνα, αντιμετώπισε στον προημιτελικό τον, ηλικίας 29 ετών, Νοτιοκορεάτη Lee Dae-Hoon, ο οποίος ήταν ήδη δύο φορές Ολυμπιονίκης.

Για τον Ρασίτοφ τα δεδομένα για τον αγώνα ήταν τα εξής: «είμαι 18 ετών, χωρίς εμπειρία σε αντίστοιχες διοργανώσεις, χωρίς  διακρίσεις στο παρελθόν σε επίπεδο ανδρών, εκπροσωπώντας μια χώρα χωρίς διακρίσεις σε Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τάεκβοντο». Και «αντίπαλός μου είναι ο 29 ετών Lee Dae-Hoon, δύο φορές Ολυμπιονίκης, κορυφαίος στην κατάταξη σε Παγκόσμιο επίπεδο, με αμέτρητες διακρίσεις και τεράστια εμπειρία, εκπροσωπώντας την χώρα με την μεγαλύτερη ίσως παράδοση στο άθλημα».

Τα δεδομένα έδειχναν ξεκάθαρα εναντίον του Ρασίτοφ, στο σημείο αυτό ο «τρόπος σκέψης» δίνει στον αντίπαλο ένα τεράστιο πλεονέκτημα, βασιζόμενος σε πραγματικά δεδομένα! Όχι όμως για τον Ρασίτοφ…..

Χωρίς να σκέφτεται το παρελθόν, χωρίς να ασχολείται με την «ιστορία» του αντιπάλου, χωρίς να αναλύσει τα δεδομένα, η σκέψη του «στράφηκε» μόνο στο «τι θα κάνω στον αγώνα!». Αναζητώντας τρόπους για να κερδίσει….

Έκτοτε κέρδισε επτά συνεχόμενους αγώνες, δύο χρυσά Ολυμπιακά μετάλλια σε δύο διοργανώσεις (Τόκιο και Παρίσι)! Κέρδισε και τον Lee Dae-Hoon…Και για την χώρα του στο Τόκιο ήταν το πρώτο μετάλλιο σε Ολυμπιακούς Αγώνες!

Ίδια ικανότητα – διαφορετική απόδοση από αγώνα σε αγώνα!

Ίδια ικανότητα – διαφορετική απόδοση από αγώνα σε αγώνα!

Για κάθε τομέα δραστηριοποίησης του ανθρώπου τα «απαραίτητα» στοιχεία-χαρακτηριστικά ποικίλουν, ανάλογα με τις απαιτήσεις των συνθηκών. Στο περιβάλλον του αθλητισμού, η προσαρμογή και επιτυχία των αθλητών εξαρτάται από παράγοντες που αφορούν κυρίως σε σωματικά, και τεχνικά στοιχεία, ως εκείνα που «προβάλλονται» περισσότερο. Οι αθλητές προπονούνται για να αναπτύξουν τα ανάλογα για το άθλημά τους στοιχεία δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο πώς θα βελτιωθούν όσον αφορά στη σωματική τους κατάσταση όσο και στην τεχνική τους γνώση.

Γιατί, ωστόσο, δεν έχουν κάθε μέρα την ίδια διάθεση; Ποια είναι τα στοιχεία που καθορίζουν την ανοχή τους στην κούραση της προπόνησης; Γιατί κάποιοι κατανοούν περισσότερο τις οδηγίες που δίνονται και αναπτύσσουν αντίστοιχα καλύτερη αντίληψη και ταχύτητα σκέψης; Για ποιο λόγο κάποιοι αθλητές γίνονται «καλύτεροι» από τους υπόλοιπους, ενώ ακολουθούν την ίδια προπόνηση; Και αν είναι κάποιος ταλαντούχος σε τεχνικά ή σωματικά στοιχεία, θα φτάσει απαραίτητα στην κορυφή; Γιατί για αρκετούς αθλητές, η προπόνηση είναι περιβάλλον υψηλής απόδοσης, ενώ στον αγώνα δυσκολεύονται να «βγάλουν» τον καλό τους εαυτό. Για ποιο λόγο υπάρχουν μεταπτώσεις στην απόδοση ενώ η ικανότητα είτε διατηρείται είτε βελτιώνεται;

Τα ερευνητικά δεδομένα και η καθημερινή εμπειρία δείχνουν ότι η επιτυχία του αθλητή «εξαρτάται» και από πολλούς Ψυχολογικούς και Πνευματικούς παράγοντες. Στους Ψυχολογικούς συμπεριλαμβάνονται τα κίνητρα, η εμπιστοσύνη στον εαυτό του, η αντιμετώπιση του άγχους, η διαχείριση των συναισθημάτων, η ικανότητα ελέγχου του εαυτού και όσοι άλλοι παράγοντες «ρυθμίζουν» τη συναισθηματική κατάσταση του αθλητή.

Αντίστοιχα στους Πνευματικούς παράγοντες, συμπεριλαμβάνονται δεξιότητες όπως η συγκέντρωση, η ικανότητα ανάλυσης πληροφοριών, η ταχύτητα σκέψης, η λήψη αποφάσεων, η επιλογή πληροφοριών, η κατανόηση του περιβάλλοντος και όσα όλα στοιχεία αποτελούν την πνευματική διάσταση του ατόμου.

Η ικανότητα που προκύπτει ως αποτέλεσμα της προπόνησης αφορά σε τεχνικά και τακτικά χαρακτηριστικά του αθλήματος. Η δυνατότητα του αθλητή να αποδίδει σε κάθε αγώνα με βάση την ικανότητά του, η σταθερή του απόδοση από αγώνα σε αγώνα εξαρτάται από τους ψυχο-πνευματικούς παράγοντες.

Δείχνει απαραίτητο για τους αθλητές, ειδικά σε υψηλό επίπεδο, να εστιάσουν στην σταθερότητα της απόδοσης, ως ένας παράγοντας που τους «διακρίνει» και τους «τοποθετεί» στο υψηλό επίπεδο. Για το σκοπό αυτό οι ψυχοπνευματικοί παράγοντες αποτελούν για πολλούς αθλητές πεδίο εστίασης στην καθημερινή τους αθλητική δραστηριότητα.

Διαφορετικά, ενώ ο αθλητής είναι σε υψηλό επίπεδο δεν θα αποδίδει σε κάθε αγώνα, άλλοτε γιατί δεν έχει διαχειριστεί τα συναισθήματά του και άλλοτε γιατί δεν «διάβασε» σωστά τις απαιτήσεις του αγώνα.

Τόσο τα Ψυχολογικά όσο και τα Πνευματικά στοιχεία είναι αποτέλεσμα αντίστοιχης «εκπαίδευσης», ο κάθε αθλητής έχει τη δυνατότητα να τα «δουλέψει» και με βάση την προσπάθειά του να τα αποκτήσει. Οι αθλητές επιλέγουν να εστιάσουν σε τεχνικά στοιχεία και σωματική κατάσταση, καθώς είναι αυτά που «φαίνονται» περισσότερο. Για τη βέλτιστη σωματική κατάσταση, θα χρειαστεί ωστόσο να υπάρξει και η αντίστοιχη ψυχο-πνευματική.