Author: Giannis Zarotis

Πώς η μεταγνώση ή η σκέψη για τη σκέψη μας μπορεί να βελτιώσει την κρίση της ψυχικής υγείας

Οι ερευνητές σε μια μελέτη του περιοδικού «The Conversation» αναφέρουν ότι οι θεραπείες κατεύθυνσης των προσωπικών σκέψεων και συναισθημάτων προς όφελος της ψυχικής ευεξίας, μπορεί να έχουν θετικά αποτελέσματα στη θεραπεία του άγχους, της κατάθλιψης και των εξαρτήσεων.

Στην εποχή των εικονικών συναντήσεων, της υπερφόρτωσης αρνητικών ειδήσεων και εκτεταμένης αβεβαιότητας, ήταν και είναι μια δύσκολη στιγμή για τον εγκέφαλό μας. Εάν νιώθετε διανοητικά κουρασμένοι, πιθανόν να βρίσκεστε στη μέση μιας «πνευματικής κρίσης». Και μην ανησυχείτε, δεν είστε οι μόνοι.

Ο κόσμος αντιμετωπίζει μια παγκόσμια κρίση ψυχικής υγείας, μια κρίση που είναι μοναδική στη σύγχρονη εποχή. Ο νευροεπιστήμονας και νευρολόγος Adam Gazzaley το αποκαλεί πρόβλημα «αρχαίου εγκεφάλου σε έναν κόσμο υψηλής τεχνολογίας».

Ο εγκέφαλός μας εξελίχθηκε για ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον και τα βιολογικά μας ένστικτα παλεύουν να συμβαδίσουν με μια θάλασσα πληροφοριών και τεχνητής διέγερσης από τα smartphones. Αυτό έχει συμβάλει σε μια παγκόσμια αύξηση του άγχους, της κατάθλιψης, του εθισμού και άλλων γνωστικών προβλημάτων.

Όπως συμβαίνει συχνά, η τεχνολογία έρχεται πρώτη και η κοινωνία προσαρμόζεται δεύτερη. Μαθαίνουμε ότι η επιβίωση και η ευημερία στον σύγχρονο κόσμο απαιτεί καλύτερη κατανόηση του μυαλού μας. Αυτή η ανάγκη για «γνώση για τη γνώση» μας φέρνει στην επιστήμη της μεταγνώσης.

Τι είναι η μεταγνώση;

Η μεταγνώση είναι μια φανταχτερή λέξη για αυτό που όλοι γνωρίζουμε και κάνουμε εκατοντάδες φορές κάθε μέρα. Προσπαθήσατε ποτέ να εστιάσετε την προσοχή σας; Προσπαθήσατε να ρυθμίσετε ένα συναίσθημα; Κάθε ένα είναι ένα παράδειγμα αναγνώρισης μιας ψυχικής κατάστασης και προσπάθειας να την ελέγξετε.

Η μεταγνώση αναφέρεται στη συνείδηση των σκέψεών μας, ή στο πώς το μυαλό μπορεί να έχει επίγνωση και να ελέγξει τη δική του δραστηριότητα. Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του μυαλού μάς δίνει μια εικόνα για το πώς μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε καλύτερα.

Η μεταγνώση είναι μια ασαφής έννοια. Μια χρήσιμη μεταφορά είναι να σκεφτόμαστε ότι ο εγκέφαλος διαθέτει λογισμικό και υλικό. Το λογισμικό είναι οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συνομιλίες μας με άλλους. το υλικό είναι οι νευρώνες και οι συνδέσεις μεταξύ τους. Μόλις αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε πώς αλληλεπιδρούν αυτά τα δύο. Έτσι, όταν κάτι πάει στραβά στον εγκέφαλό μας, δεν είμαστε σίγουροι για το πώς να το διορθώσουμε.

Μπορεί να είναι χρήσιμο για κάποιον να πιστεύει ότι «μπορώ να κατευθύνω τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου και είναι ευεργετικό για μένα». Η πίστη σε αυτή τη δυνατότητα είναι απαραίτητη για δράση. Η μεταγνωστική θεραπεία εστιάζει στην οικοδόμηση αυτής της βάσης, και από αυτή τη σταθερή βάση οι άνθρωποι μπορούν να προσεγγίσουν τα συγκεκριμένα εργαλεία της μεταγνώσης.

Είναι καιρός να φροντίσουμε το μυαλό μας

Η υπέρβαση της γνωστικής κρίσης εξαρτάται εν μέρει από το να ξεπεράσουμε την αυτόματη αναζήτηση ευχαρίστησης του μυαλού μας. Εσωτερικά, μπορούμε να αποφύγουμε να πέσουμε στην παγίδα της στιγμιαίας ικανοποίησης προσέχοντας τις πληροφορίες και την ψυχαγωγία που καταναλώνουμε. Εξωτερικά, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα φυσικό περιβάλλον που βελτιώνει την αποτελεσματικότητά μας και την ψυχική μας ευημερία.

Ασκούμαστε, ελέγχουμε τι τρώμε και αγοράζουμε εργονομικές καρέκλες γραφείου για να φροντίζουμε το σώμα μας – έχει περάσει καιρός να φροντίσουμε το ίδιο και το μυαλό μας. Υπάρχουν τόσες πολλές ενέργειες που βασίζονται σε στοιχεία που μπορούμε να κάνουμε για να σχεδιάσουμε μια εξατομικευμένη εργαλειοθήκη ψυχικών συνηθειών και στρατηγικών. Κάνοντας αυτό θα μας επιτρέψει να είμαστε πιο συνειδητοποιημένοι με τις σκέψεις, την προσοχή και τα συναισθήματά μας, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να βελτιώσουν κάθε πτυχή της ζωής μας.

Ακριβώς όπως η ανθρώπινη υγεία εξαρτάται από τον έλεγχο των δικών μας φυσικών συστημάτων, το μέλλον της γνώσης εξαρτάται από την κατανόηση και τον έλεγχο των δικών μας ψυχολογικών καταστάσεων. Η επίλυση της γνωστικής κρίσης απαιτεί να είμαστε «έξυπνοι» σχετικά με το μυαλό μας και δεν υπήρξε ποτέ πιο ζωτικός χρόνος για να το κάνουμε αυτό.

Έλεγξε τον αγώνα!

Σε πολλά αθλήματα, η βασική οδηγία του προπονητή προς τον/τους αθλητή/ές είναι να «ελέγξουν τον αγώνα». Να ελέγξουν το ρυθμό, το πλάνο, τις κινήσεις τους, τον αντίπαλο, κατά βάση τη δική τους αγωνιστική συμπεριφορά. Για τον κάθε αντίπαλο, ο έλεγχος του αγώνα είναι βασικός στόχος, σε σημείο που δείχνει να καθορίζει και τον τελικό νικητή.

Ο έλεγχος του αγώνα αναφέρεται στην πνευματική διάσταση των αθλητών και περιγράφει την ικανότητα/δυνατότητα του αθλητή να κατανοήσει τις συνθήκες του αγώνα, να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του, να βρει το κατάλληλο αγωνιστικό πλάνο, να είναι σε θέση να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τι είναι απαραίτητο να κάνει.

Πνευματικά, σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την εμπειρία του αθλητή, την πνευματική του δυνατότητα να αναλύσει έναν αγώνα, την ωριμότητά του, τις γνώσεις του για το άθλημα γενικότερα. Απαιτείται πνευματική διαύγεια, πολύ υψηλή συγκέντρωση, γνώση των κατάλληλων στοιχείων προς εστίαση, ταχύτητα στην αντίληψη και πολύ μεγάλη οξυδέρκεια: Να είμαι σε θέση να πάρω την καλύτερη δυνατή επιλογή στο μικρότερο χρονικό διάστημα.

Ψυχολογικά απαιτείται ηρεμία, έλεγχος των ακραίων συναισθημάτων, υψηλό επίπεδο αυτοπεποίθησης, αίσθηση εμπιστοσύνης στον εαυτό και μειωμένο άγχος. Ό,τι ακριβώς θα αναζητούσαμε μιλώντας για τον «έλεγχο του εαυτού».

Ο έλεγχος του αγώνα είναι ένας συνδυασμός του «ελέγχου του εαυτού» και την κατάλληλης πνευματικής προσέγγισης του αγώνα.

Η πνευματική προετοιμασία για τον αγώνα είναι βοηθητικός παράγοντας, σχεδόν απαραίτητος για να εξασφαλίσει ο αθλητής τον έλεγχο του αγώνα. Αν είσαι σε θέση να ελέγχεις τη δραστηριότητα και τη διαδικασία του αγώνα, σε μεγάλο βαθμό δείχνεις να ελέγχεις και το αποτέλεσμα του!

Γιάννης Ζαρώτης

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

www.psychology.org.gr

Διαδικτυακό Σεμινάριο

Αθλητισμός εν μέσω Πανδημίας: «Πολυτέλεια» ή «Ανάγκη»;

Η περίοδος της πανδημίας του COVID-19 συνοδεύεται από μια γενικότερη διαφοροποίηση της καθημερινότητας σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας, σε σημείο που αναφερόμαστε πλέον σε μια «διατάραξη της κανονικότητας». Οι επιπτώσεις αφορούν την αναστολή δραστηριοτήτων ή και την υπό συνθήκες έναρξή τους. Στο περιβάλλον αυτό, ο αθλητισμός δείχνει να αναζητά το ρόλο του, από την απόλυτη παύση ή και αποχή μέχρι και την πλήρη εξέλιξή του.

Ειδικά για τον παιδικό αθλητισμό, οι τάσεις που αναπτύσσονται ποικίλουν, εκφράζοντας αντίθετες απόψεις αναφορικά στη λειτουργία του.

Θέτοντας τον αθλητισμό «στην υπηρεσία των παιδιών», αποτελεί πεδίο που συνδράμει στην εκπαίδευση για την προφύλαξη, όπως και το σχολείο αλλά και κάθε τομέας της δραστηριότητας των παιδιών. Υπάρχει η οπτική που βλέπει τον αθλητισμό ως μέσο τόνωσης της υγείας και θωράκισης του οργανισμού, ως μέσο αποτροπής της καλλιέργειας φόβου στα παιδιά, ως μέσο που «δηλώνει» στα παιδιά τη διατήρηση της κανονικότητας άρα και της σταθερότητας και «ασφάλειας» του περιβάλλοντος.

Ο κίνδυνος δεν παύει να υφίσταται, ωστόσο, με την περίοδο που διανύουμε να μην έχει ημερομηνία λήξης, φαίνεται ότι η λύση δεν είναι η αποφυγή του αθλητισμού. Η εκπαίδευση στην τήρηση των κανόνων υγιεινής, των κατά καιρούς και τόπους υγειονομικών πρωτοκόλλων, η ανάπτυξη δεξιοτήτων προσαρμογής και καλλιέργειας στοιχείων για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων, είναι ό,τι «επιτάσσει» η περίοδος που διανύουμε, ώστε και να μην σταματήσει η αθλητική δραστηριότητα αλλά και να «κερδίσουν» τα παιδιά σε θέματα εκπαίδευσης και προφύλαξης.

Σε διαφορετική περίπτωση, η μακροχρόνια και χωρίς διαφαινόμενη λήξη, αποχή, θα οδηγήσει τους αθλητές στο να ατονήσει το κίνητρο, να συνηθίσουν μια διαφορετική πραγματικότητα διαμένοντας αρκετές ώρες στο σπίτι, ασχολούμενοι με οθόνες, υιοθετώντας πρότυπα καθιστικής ζωής. Στο τέλος της περιόδου δεν θα είναι καθόλου εύκολο να «πειστούν» τα παιδιά να επανέλθουν στη δραστηριότητα……

Η μεθοδικότητα και η σοβαρότητα στην αντιμετώπιση της πανδημίας θα χρειαστεί «να λάβει υπόψιν της» και το μέλλον των παιδιών, είτε πρόκειται για το σχολείο είτε για τον αθλητισμό, είτε για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα καθώς η επιθυμία όλων είναι να συνεχίζει να υπάρχει εξέλιξη είτε εν μέσω είτε και μετά την πανδημία….

Γιάννης Ζαρώτης

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Σημεία Προσοχής για τους αθλητές μετά την καραντίνα

Για τους προπονητές:

• Η έλλειψη κινήτρου είναι εμφανής στους αθλητές λόγω της πολύμηνης απουσίας, ο στόχος είναι να ξαναβρούνε την επιθυμία τους για το άθλημα
• Εστιάστε στο πως βίωσαν τα παιδιά/αθλητές το διάστημα της απουσίας. Ο καθένας είναι διαφορετικός και η κατάσταση επηρεάζει το κάθε παιδί διαφορετικά
• Βοηθήστε να αναπτυχθούν εκ νέου οι σχέσεις μεταξύ των παιδιών
• Ενισχύστε την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση. Η εκ νέου σύνδεση των παιδιών θα αποτελέσει τη βάση για να βρούνε το κίνητρό τους καθώς η κοινωνικοποίηση είναι σημαντικός παράγοντας εμπλοκής στον αθλητισμό
• Αφιερώστε χρόνο στην ενημέρωση των παιδιών για το τι θα ακολουθήσει ως προς το πρόγραμμα προπόνησης
• Δώστε χρόνο στους αθλητές να προσαρμοστούν στο περιβάλλον, αποφεύγοντας να τους μιλήσετε αρκετά για θέματα προπόνησης
• Είναι σημαντικό να υποδεχθείτε τα παιδιά χωρίς σχόλια για το επίπεδο φυσικής τους κατάστασης
• Αποφύγετε να αναφερθείτε στη σωματική τους κατάσταση μιλώντας για αύξηση βάρους λόγω της καραντίνας
• Προσδιορίστε τους στόχους που αναφέρονται στη σταδιακή επανασύνδεση και επαναφορά και όχι στην αγωνιστική απόδοση
• Είναι σημαντικό για τα παιδιά να μη βιαστούν να επανέλθουν
• Τοποθετείστε στόχους σε βάθος χρόνου και όχι άμεσους
• Ο χρόνος επαναφοράς των παιδιών θα είναι διαφορετικός για το καθένα
• Εστιάστε στο πόσο σημαντικό είναι το γεγονός ότι καταφέραμε να επιστρέψουμε στο άθλημα και όχι στο ότι μείναμε πολύ καιρό εκτός
• Η θετική σας διάθεση θα βοηθήσει τα παιδιά να προσαρμοστούν και να ανακτήσουν το χαμένο κίνητρο

Θυμηθείτε ότι ορισμένα παιδιά/αθλητές έχουν βιώσει απώλεια εν μέσω πανδημίας και είναι σημαντικό να λάβουν από εσάς την ανάλογη υποστήριξη.

Γιάννης Ζαρώτης MSc-PhD

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

Άγχος: Διαχείριση ή Αντιμετώπιση;

Το άγχος αποτελεί σε οποιοδήποτε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας τον κύριο παράγοντα «αναστολής» της λειτουργικότητας. Για τους χώρους εργασίας, το 40% της απώλειας ωρών εργασίας οφείλεται στο άγχος των εργαζομένων, το οποίο επιδρά τόσο στην απόδοση όσο και στη σωματική τους κατάσταση, προσβάλλοντας το ανοσοποιητικό σύστημα. Για την καθημερινή δραστηριότητα των ανθρώπων, αποτελεί επίσης βασικό παράγοντα «αποφυγής» πολλών «υποχρεώσεων» ή και διαφοροποίησης του προγράμματος με σκοπό «να αποφύγουμε ό,τι μας αγχώνει».

Η λέξη άγχος προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «άγχω», που σημαίνει «πιέζω σφιχτά στο λαιμό», την ίδια προέλευση έχει και η λέξη «αγχόνη» ή και «απαγχονισμός». Δηλώνει ένα δυσάρεστο συναίσθημα, με πολλές σωματικές και πνευματικές προεκτάσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρεται και ως ο κύριος παράγοντας χρόνιων παθήσεων. Το συναίσθημα σχετίζεται με τον τρόπο σκέψης του καθενός, ο οποίος τον οδηγεί να αναπτύσσει ή όχι άγχος σε διάφορες καταστάσεις. 

Αναζητώντας τη θεραπεία….

Η «θεραπεία» του άγχους περιλαμβάνει τρία βασικά στάδια: Την αποδοχή του ότι «έχω άγχος», τη διαχείρισή του («μπορώ να λειτουργώ και με άγχος») και εν τέλει την αντιμετώπισή του, όπου και αναζητούνται οι λειτουργικές σκέψεις του ατόμου, σε μια προσπάθεια να «διαφοροποιήσει» τη στάση του απέναντι στον εαυτό και το περιβάλλον του, να «προσαρμοστεί» στην κάθε κατάσταση.

Η διαχείριση του άγχους περιλαμβάνει την συνθήκη όπου ο καθένας βιώνοντας το συναίσθημα προσπαθεί να περιορίσει τις σωματικές ή και πνευματικές του επιδράσεις. Οι τεχνικές αναπνοών, η εστίαση της προσοχής, οι τεχνικές που βασίζονται στον διαλογισμό, ακόμη και η φαρμακευτική αγωγή έχουν ως στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων, ώστε το άτομο να παραμείνει λειτουργικό.

Η αντιμετώπιση του άγχους αναφέρεται στην αναζήτηση των αιτιών, εστιάζοντας στο πώς το άτομο αναπαριστά την πραγματικότητα, πως αντιλαμβάνεται το περιβάλλον γύρω του, πώς τελικά σκέφτεται. Σε κάθε περίπτωση, βλέπουμε τα πράγματα γύρω μας όχι όπως είναι αλλά όπως «εμείς» βλέπουμε ότι είναι. Είναι θέμα ατομικής αντίληψης. Οι καταστάσεις που δημιουργούνται στην καθημερινότητα, η εργασία, η χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, η ομιλία σε πλήθος ανθρώπων, η πραγματοποίηση μιας παράστασης δεν είναι από μόνες τους καταστάσεις που «περιέχουν» άγχος, αυτό αναπτύσσεται από τον τρόπο που ο καθένας «βλέπει» την εκάστοτε συνθήκη. Ένας ψυχολόγος περιέγραψε το άγχος ως «μια διαδικασία προσωπικής επιλογής», εννοώντας όχι ότι επιλέγεις να έχεις άγχος, αλλά ότι επιλέγεις να δεις το περιβάλλον γύρω σου με τέτοιο τρόπο, ώστε να νιώθεις άγχος!

Στόχοι στον Αθλητισμό: Γιατί οδηγούν στην Επιτυχία;

Ο στόχος στον αθλητισμό θεωρείται αυτονόητη διαδικασία. Οι αθλητές θέτουν στόχους βελτίωσης, απόδοσης, αποτελέσματος. Να επιτύχουν καλύτερη επίδοση, ατομικό ρεκόρ, περισσότερες νίκες, συμμετοχή σε μεγάλη διοργάνωση. Ο καθένας μπορεί να θέλει οτιδήποτε, το θέμα είναι τι κάνει γι’ αυτό. Κανένας δεν μπορεί να πει στον αθλητή τι στόχο θα βάλει και τι «πρέπει» να κάνει, ο ίδιος ο στόχος, όμως, έχει απαιτήσεις. Οι στόχοι παρέχουν κίνητρο, οδηγούν στις ανάλογες συμπεριφορές, έχουν θετική εξέλιξη και αποδεικνύεται και ερευνητικά!

Έρευνα δημοσιευμένη στο περιοδικό Behavioral & Cognitive Neuroscience Reviews καταλήγει στο συμπέρασμα ότι: Ο καθορισμός στόχων ωθεί τον εγκέφαλο σε «αναδιάρθρωση» ώστε να τον καταστήσει αποτελεσματικότερο στη διαδικασία επίτευξης του στόχου! Αναλύοντας τη λειτουργία τονίζεται ότι όταν τοποθετείται ένας στόχος:

(α) το μέρος του εγκεφάλου που δημιουργεί το συναίσθημα (η αμυγδαλή) αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο ο στόχος είναι σημαντικός για το άτομο.

(β) το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την επίλυση προβλημάτων (μετωπιαίο λοβός) ορίζει το τι χρειάζεται να κάνει το άτομο, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος.

(γ) η αμυγδαλή και ο μετωπιαίος λοβός δουλεύουν από κοινού για να κρατήσουν το άτομο επικεντρωμένο στις καταστάσεις και τις συμπεριφορές που θα το οδηγήσουν στην επίτευξη του στόχου.

Επειδή ο εγκέφαλός των ανθρώπων διαθέτει μια λειτουργία που ονομάζεται νευροπλαστικότητα, ο καθορισμός στόχων αλλάζει κυριολεκτικά τη δομή του εγκεφάλου έτσι ώστε να βελτιστοποιηθεί για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.

Οι έρευνες έχουν επίσης αναδείξει τι είδους στόχοι κάνουν τις πιο δραματικές αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου. Οι στόχοι που είναι ιδιαίτερα συναισθηματικοί (το άτομο έχει  εξαιρετικά υψηλό κίνητρο για να πετύχει) οδηγούν το άτομο να αξιολογήσει ως λιγότερο δύσκολο τον επιθυμητό στόχο! Για το λόγο αυτό κάποιοι άνθρωποι θέτουν στόχους οι οποίοι δείχνουν εξαρχής υπερβολικοί. Με άλλα λόγια, εάν ο αθλητής επιθυμεί έντονα έναν στόχο, ο εγκέφαλός του θα αντιλαμβάνεται τα εμπόδια ως λιγότερο δύσκολα από ό, τι στην πραγματικότητα είναι!

Οι έρευνες δείχνουν επίσης ότι οι φιλόδοξοι στόχοι είναι πολύ πιο παρακινητικοί από τους στόχους που φαίνεται να επιτυγχάνονται εύκολα. Με άλλα λόγια, εάν ο αθλητής θέλει να ενεργοποιήσει πλήρως τον εγκέφαλό του, πρέπει να θέσει προκλητικούς στόχους.

Οι στόχοι επηρεάζουν την απόδοση, κατευθύνοντας την προσοχή, κινητοποιώντας την προσπάθεια, αυξάνοντας την επιμονή και προωθώντας την ανάπτυξη στρατηγικής. Η ρύθμιση στόχων είναι πιθανότερο να βελτιώσει την απόδοση των εργασιών όταν οι στόχοι είναι συγκεκριμένοι και σαφείς.

Συνοψίζοντας, ο καθορισμός στόχων μεταβάλλει κυριολεκτικά τη δομή του εγκεφάλου έτσι ώστε ο καθένας να αντιλαμβάνεται και να συμπεριφέρεται με τρόπους που θα τον κάνουν να επιτύχει αυτούς τους στόχους. Οι προκλητικοί στόχοι, που έχουν ισχυρή συναισθηματική απήχηση, θα αλλάξουν τη δομή του εγκεφάλου πιο γρήγορα και αποτελεσματικά από τους αδιάφορους στόχους.

Ως επισήμανση ως προς τη διαδικασία τοποθέτησης στόχων τονίζεται ότι, η δυνατότητα αλλαγής της συμπεριφοράς του ατόμου υφίσταται μόνο όταν το ίδιο το άτομο έχει θέσει τους στόχους. Όταν οι στόχοι τίθενται από το περιβάλλον (προπονητές, γονείς, συναθλητές, παράγοντες), χωρίς τη δέσμευση του ατόμου, οι στόχοι δεν φαίνεται να έχουν θετική κατάληξη.

Γιάννης Ζαρώτης

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

www.psychology.org.gr

Η Ψυχολογία της Ήττας: Ποιος είναι τελικά ο loser;

Ο Σίσυφος εγκλωβίζεται και η ψυχή του αιχμαλωτίζεται από τους θεούς, οι οποίοι αποφασίζουν να τον τιμωρήσουν για την αναίδεια του με ένα μαρτύριο: Να σπρώχνει έναν τεράστιο βράχο επάνω σε έναν μεγάλο, απόκρημνο βουνό. Κάθε φορά που έφτανε στην κορυφή ο βράχος κατρακυλούσε και ο Σίσυφος έπρεπε να ξεκινήσει από την αρχή. Αυτό το βασανιστήριο, που αποτελεί το μύθο του Σίσυφου, θα συνεχιζόταν για μια αιωνιότητα….εκτός κι αν!

Ο μύθος αναφέρεται στον άνθρωπο που επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη παρ’ όλο που προσπαθεί  με όλες του τις δυνάμεις, και δεν επιτυγχάνει το στόχο του. Σε αντίστοιχη περίπτωση στο περιβάλλον του αθλητισμού, ο εκάστοτε πρωταγωνιστής-αθλητής-ομάδα-προπονητής καταβάλλει τα μέγιστα, διαθέτει και επενδύει ατομικό χρόνο και κόπο, θέτει σε προτεραιότητα τον στόχο του και περιμένει ανάλογα αποτελέσματα. Αλλά δεν έρχονται πάντα…. Ή δεν θα έρθουν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε σημείο που «κάποιοι» θα σπεύσουν να τον βαφτίσουν loser.

Ως άλλος Σίσυφος, θα καταβάλλει τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια, θα φτάνει κοντά στον στόχο, θα αποτυγχάνει και πάλι από την αρχή. Για πολλούς φαίνεται ότι κυριεύεται από ηττοπάθεια, απαισιοδοξία, από ένα συναίσθημα που ταιριάζει σ’ αυτόν που ονομάζουν «ηττοπαθή». Αυτόν που «δυσκολεύεται» να νικήσει, που έχει τις δυνατότητες αλλά αδυνατεί να ξεπεράσει το «κρίσιμο» σημείο, να κάνει την υπέρβαση και να επιτύχει τη νίκη. Αυτόν που χάνει ξανά και ξανά.

Αλλά πάντα είναι εκεί! Προσπαθεί εκ νέου αναζητώντας αυτό που θεωρεί ότι του αξίζει, την επιτυχία. Δεν «πτοείται», επανασχεδιάζει από την αρχή το στόχο του και με την ίδια καθημερινότητα, επενδύει στο πλάνο του. Δείχνει ανθεκτικότητα, επιμονή, πείσμα, υπομονή στην εκπλήρωση του στόχου, αισιοδοξία για την επίτευξη, αυτοπεποίθηση. Και κυρίως, φαίνεται να μην φοβάται την ήττα! Γιατί προσπαθεί ξανά και ξανά. Τελικά ίσως και ο Σίσυφος να μην ήταν loser.

Ηττοπαθής και loser είναι κάποιος που καταβάλλεται από την ήττα, που διακόπτει την προσπάθειά του μετά από μια αποτυχία, που δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του για μια νέα πιθανόν επιτυχημένη προσπάθεια. Εκείνος που θα αποφύγει τον επανασχεδιασμό και την εκ νέου εφαρμογή, που δεν πιστεύει στον εαυτό του και τις δυνατότητές του, ώστε να προσπαθήσει και πάλι από την αρχή. Αυτός που διακατέχεται από τον φόβο της ήττας.

Η ηττοπάθεια είναι η αποφυγή και ο φόβος της ήττας και όχι η ήττα αυτή καθεαυτή. Ο αθλητισμός είναι συνυφασμένος τόσο με την νίκη όσο και με την ήττα, σε οποιοδήποτε επίπεδο. Κανείς δεν επιδιώκει να χάσει, όσο όμως φοβάται την αποτυχία, τόσο θα αποφεύγει την προσπάθεια. Χωρίς προσπάθεια, πώς θα διεκδικήσει την επιτυχία; Αυτό είναι ηττοπάθεια και το άτομο λέγεται loser. Αυτός που Φοβάται να ξαναπροσπαθήσει…

Ίσως τελικά ο Σίσυφος να ήταν τόσο ανθεκτικός και επίμονος όσο αισιόδοξος και με υψηλή αυτοπεποίθηση. Επαναλάμβανε συχνά μέσα του: «κάποια στιγμή, θα τα καταφέρω….!»

Γιάννης Ζαρώτης

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

www.psychology.org.gr

Είσαι ακόμα ταλέντο;

Αναζητώντας την επιτυχία στο αθλητικό πλαίσιο πολλοί αθλητές/ προπονητές/γονείς/αθλητικοί παράγοντες στέκονται στην έννοια του ταλέντου. Επιδίδονται σε μια διαρκή διαδικασία «εντοπισμού» αθλητών, οι οποίοι διαθέτουν κάποιο «χάρισμα», φαίνεται να έχουν κάτι ιδιαίτερο, μια «ευκολία», η οποία τους καθιστά διαφορετικούς και ταυτόχρονα «περιζήτητους».

Η ύπαρξη ταλέντου, ωστόσο, δεν φαίνεται να είναι το μόνο στοιχείο που καθορίζει την επιτυχία ενός αθλητή. Το ταλέντο αναφέρεται «στη δυνατότητα που έχει κάποιος αθλητής να αποκτά δεξιότητες και ικανότητες αρκετά γρήγορα, εξαιτίας πιθανώς της βιολογικής-σωματικής δομής του». Η ύπαρξη του ταλέντου είναι φανερή σε μικρές κυρίως ηλικίες, όπου η εγγενής ικανότητα είναι περισσότερο διακριτή. Οι ταλαντούχοι αθλητές φτάνουν πολύ γρήγορα σε καλό επίπεδο στο άθλημά τους.

Αυτό είναι πιθανό να είναι και το μεγαλύτερό τους «μειονέκτημα». Όταν φτάνεις γρήγορα σε καλό επίπεδο σχηματίζεις την άποψη/ ψευδαίσθηση, ότι η απόκτηση δεξιοτήτων δεν απαιτεί ιδιαίτερο κόπο και προσπάθεια. Όταν, ωστόσο, η περαιτέρω απόκτηση δεξιοτήτων απαιτεί εστίαση στη λεπτομέρεια και πολλές ώρες δουλειάς, τότε οι «ταλαντούχοι» αθλητές βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Παράλληλα, οι υπόλοιποι μη «ταλαντούχοι», μέσα από τη συνεχή προσπάθεια θα φτάσουν κάποια στιγμή στο επίπεδό τους και τότε είναι που ο «ταλαντούχος» βιώνει περισσότερη πίεση από το περιβάλλον του.

Αναζητώντας μειονεκτήματα, τα οποία αναπτύσσονται στον ταλαντούχο αθλητή, είναι και η άποψη ότι «το να δουλεύει κανείς σκληρά για κάτι είναι σημάδι χαμηλής ικανότητας». Διαμορφώνουν, μέσα και από την αρνητική επίδραση του περιβάλλοντός τους, μια αρνητική άποψη για την προσπάθεια, θεωρώντας ότι για να είσαι «ξεχωριστός» δεν θα πρέπει να προσπαθείς όσο και οι υπόλοιποι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, σχηματίζουν την πεποίθηση ότι ένα άτομο με ταλέντο ή νοημοσύνη δεν χρειάζεται να δουλεύει σκληρά για να τα πηγαίνει καλά.

Η έρευνα των επιστημόνων στο αθλητικό πλαίσιο, περιγράφοντας την αναζήτηση και την ανάπτυξη των ταλαντούχων αθλητών, εστιάζει περισσότερο στην αναζήτηση αθλητών με «υψηλό δυναμικό» (potential), σε αθλητές οι οποίοι επιδιώκουν να βελτιωθούν, διαθέτουν την ψυχική και πνευματική αντοχή ώστε να προσπαθούν για μεγάλο διάστημα, έχουν «ταλέντο στην προσπάθεια!»

Γιατί οι αθλητές δεν αποδίδουν πάντα το ίδιο; Η Ψυχολογία της απόδοσης -Performance

Για τους αθλητές,  η κυριότερη ίσως ανησυχία εκφράζεται στο αν μπορούν αποδίδουν το ίδιο καλά σε όλους τους αγώνες. Επιδιώκουν υψηλά επίπεδα απόδοσης, αντίστοιχα με τις ικανότητές τους, και παράλληλα σταθερότητα στην απόδοση, ώστε να γνωρίζουν και οι ίδιοι αλλά και οι προπονητές τους, το τι μπορούν «να περιμένουν» από τους εαυτούς τους.

Οι εναλλαγές στην απόδοση είναι σύνηθες φαινόμενο. Υπάρχουν αθλητές που διαφοροποιούν την απόδοσή τους από αγώνα σε αγώνα, από ημέρα σε ημέρα ακόμη και κατά τη διάρκεια ενός αγώνα. Όσο πιο υψηλό είναι το επίπεδο του αθλητή, τόσο λιγότερες αυξομειώσεις αναμένονται στην απόδοσή του. Ίσως αυτό είναι και το στοιχείο με το οποίο έχει εξελιχθεί σε αθλητή υψηλού επίπεδου: Η σταθερότητα!

Η απόδοση αναφορικά σε ψυχοσυναισθηματικούς παράγοντες καθορίζεται κυρίως από το κίνητρο πού έχει ο αθλητής για τον κάθε αγώνα. Πολλές φορές, η υποτίμηση του αντιπάλου, η αδιαφορία για μια διοργάνωση, η έλλειψη «επάθλου» ως ανταμοιβή, επιδρούν στην ψυχολογική κατάσταση μειώνοντας το κίνητρό του. Ακόμη και χωρίς να το σκέφτονται οι ίδιοι, χωρίς να το θέλουν.

Η έλλειψη κινήτρου οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα ενεργοποίησης και συγκέντρωσης, ίσως των δύο πιο σημαντικών στοιχείων στην επίδοσή του. Εμφανίζεται «απαθής», με χαμηλή προσπάθεια, χωρίς υψηλά επίπεδα εγρήγορσης και κινητικότητας, με την όψη ενός ατόμου, το οποίο «δείχνει» να μην ήθελε να αγωνιστεί. Ταυτόχρονα εστιάζει σε μη λειτουργικά στοιχεία, δεν φαίνεται να σκέφτεται, το μυαλό του δείχνει να «βρίσκεται» αλλού: έλλειψη συγκέντρωσης!

Ταυτόχρονα, ενώ αρκετές φορές το κίνητρο υπάρχει (και κατά συνέπεια η ενεργοποίηση και η συγκέντρωση), εντούτοις όμως δεν αποδίδει «τα αναμενόμενα». Το υψηλό επίπεδο άγχους, η ελλιπής πνευματική προετοιμασία, οι κακές επιλογές, η υπερβολική εγρήγορση είναι παράγοντες οι οποίοι συναισθηματικά επηρεάζουν την απόδοση των αθλητών.

Οι αθλητές προσπαθώντας να αιτιολογήσουν την μειωμένη απόδοσή τους, κάνοντας απολογισμό μετά τον αγώνα, αποδίδουν την αιτία στο ότι: «δεν ήταν η μέρα μου!».

Δεν ήταν η μέρα μου!

Η έκφραση αποτελεί τρόπο αιτιολόγησης αλλά πόσο μπορεί να είναι η αιτία ότι για την κακή μου απόδοση έφταιγε η «ημέρα;». Αποτελεί μεγάλη παγίδα για τον αθλητή, αποκρύπτει την πραγματική αιτία και δεν τον αφήνει να διορθώσει ό,τι δεν πήγε καλά. Πώς μπορείς να διορθώσεις στην προπόνηση το ότι “δεν ήταν η μέρα σου;». Η ημέρα του αθλητή είναι ένα στοιχείο που καθορίζεται από τον ίδιο, εκείνος θα προσδιορίσει τα επίπεδα της απόδοσής του, προετοιμαζόμενος ανάλογα και ρυθμίζοντας τους παράγοντες που επιδρούν στη συμπεριφορά του. Αν δεν είναι η μέρα σου, κάνε τη να είναι…….!

Γιάννης Ζαρώτης

Ψυχολόγος-Αθλητικός Ψυχολόγος

www.psychology.org.gr