Αρθρογραφία

Πρόγραμμα ψυχολογικής προετοιμασίας

ο Πρόγραμμα Ψυχολογικής Προετοιμασίας είναι βασισμένο στη γνωστικό-συμπεριφοριστική κατεύθυνση. Ο αθλητής μαθαίνει να επιλύει μόνος τα προβλήματά του. Η παρέμβαση του ειδικού παραμένει συμβουλευτική, δίνοντας στον αθλητή την ευκαιρία να αναπτύξει μόνος του τον τρόπο σκέψης, την πρωτοβουλία, την ανεξαρτησία, την ελεύθερη δράση και την δημιουργικότητά του.

Ο ρόλος του ειδικού είναι υποστηρικτικός, τοποθετώντας στο «κέντρο» της διαδικασίας ψυχολογικής προετοιμασίας, τον ίδιο τον αθλητή.

Φάσεις υλοποίησης.
Ένα πρόγραμμα ψυχολογικής προετοιμασίας ολοκληρώνεται σε τρεις φάσεις:

1. Ευαισθητοποίησης/εκτίμησης στοιχείων προσωπικότητας (χορήγηση ερωτηματολογίων – ατομική συνέντευξη)
2. Εκπαίδευσης σε ψυχολογικές δεξιότητες
3. Εφαρμογής των δεξιοτήτων στο αγωνιστικό και καθημερινό περιβάλλον.

Σκοπός.
Σκοπός της ψυχολογικής προετοιμασίας.

* Κορυφαία απόδοση με βάση τις δυνατότητες του αθλητή
* Εξάσκηση του αθλητή σε ψυχικές και νοητικές δεξιότητες
* Ανάπτυξη και ενίσχυση κινήτρων
* Τοποθέτηση στόχων
* Αντιμετώπιση αρνητικών συναισθημάτων
* Βοήθεια στην επίλυση μαθησιακών και αγωνιστικών προβλημάτων
* Μείωση του άγχους και των αγωνιστικών ανησυχιών
* Καλλιέργεια αυτοελέγχου
* Ανάπτυξη αυτοπεποίθησης
* Βελτίωση διαπροσωπικών σχέσεων
* Γενικότερη πνευματική και ψυχολογική υποστήριξη.

Παρέχεται η δυνατότητα, μέσω του προγράμματος ψυχολογικής προετοιμασίας, στον αθλητή, να βελτιώσει γενικά την ψυχολογική του κατάσταση ή ειδικά επιμέρους παραμέτρους που θα συμβάλλουν στη κορυφαία απόδοση.
Υλοποίηση: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ομαδικές συναντήσεις (σε ομάδες 8-10 ατόμων) με θέματα δομημένα από τον αθλητικό ψυχολόγο ή θέματα που απασχολούν τους αθλητές. Παράλληλα, πραγματοποιούνται κάθε μήνα συναντήσεις με τους γονείς, στις οποίες γίνεται ενημέρωση επί θεμάτων ψυχολογίας και της γενικότερης πορείας των αθλητών. Με βάση την εικόνα των αθλητών και τις προσωπικές τους ανάγκες, είναι πιθανό να πραγματοποιηθούν και ατομικές συναντήσεις με κάποιον από τους αθλητές για την αντιμετώπιση αμεσότερου προβλήματος.
Διάρκεια: Το πρόγραμμα ψυχολογικής προετοιμασίας μπορεί να είναι:
(α) βραχυπρόθεσμο, για μια μικρή χρονική περίοδο με συγκεκριμένο στόχο, όπως η αντιμετώπιση ενός αγωνιστικού προβλήματος (π.χ. άγχος)
(β) μεσοπρόθεσμο, που καλύπτει μια συγκεκριμένη αγωνιστική περίοδο και
(γ) μακροπρόθεσμο, το οποίο δεν έχει χρονικά όρια και η συνεργασία διαρκεί περισσότερο από μια αγωνιστική περίοδο.
Η διάρκεια του προγράμματος καθορίζεται με βάση τις ανάγκες των αθλητών και σε συνεργασία με τους προπονητές του εκάστοτε συλλόγου.
Κόστος: το κόστος καθορίζεται με βάση τη χρονική διάρκεια των συναντήσεων (αριθμός ομάδων αθλητών) και τις απαιτήσεις από την πλευρά του συλλόγου (π.χ. εξατομικευμένα προγράμματα). Το κόστος διαφέρει για τα ομαδικά και τα εξατομικευμένα προγράμματα.
Απώτερο σκοπό του προγράμματος ψυχολογικής προετοιμασίας αποτελεί η εξέλιξη και βοήθεια των αθλητών τόσο στον αθλητικό/αγωνιστικό τομέα όσο και στους υπόλοιπους τομείς της προσωπικής τους ζωής.

Άρθρο στην ιστοσελίδα palema.gr

Το αντίο είναι πάντα επίπονο

δημοσίευση που αναφέρεται στις ψυχολογικές παραμέτρους του τέλους της καριέρας των αθλητών, 8-8-2006 στην αθλητική εφημερίδα SPORTIME

Η δυσκολότερη απόφαση ενός αθλητή, ανεξάρτητα από την αθλητική του καριέρα, είναι η στιγμή κατά την οποία θα αποσυρθεί από τους αγωνιστικούς χώρους. Για όλους τους αθλητές που έχουν επενδύσει στον αθλητισμό, έχουν περάσει αναρίθμητες ώρες στο στάδιο για τις προπονήσεις, έχουν γευτεί επιτυχίες και αποτυχίες, έχουν βιώσει την χαρά και την απογοήτευση, η αθλητική τους δραστηριότητα είναι ένα «κομμάτι» της ζωής τους. Για πολλούς από τους αθλητές, η απόσυρση δεν σημαίνει μόνο την απώλεια της καθημερινής τους επαφής με τον αθλητισμό αλλά δημιουργεί παράλληλα ένα προβληματισμό για το μέλλον, μια σύγχυση για το ρόλο τον οποίο θα υιοθετήσει ως απλός πλέον πολίτης, αφήνοντας πίσω του τον αθλητή.

Οι αιτίες που ωθούν τον αθλητή σε μια τέτοια απόφαση, όπως και ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει λιγότερο «επώδυνη», αποτελούν αντικείμενο έρευνας της επιστήμης της Αθλητικής Ψυχολογίας. Έχει βρεθεί ότι οι κυριότερες αιτίες που οδηγούν τον αθλητή στο τέλος της καριέρας εστιάζονται στη σωματική κόπωση, καθώς οι σωματικές δυνάμεις λόγω ηλικίας δεν επιτρέπουν την ενασχόληση με τον ίδιο ρυθμό. Σοβαρή αιτία είναι και η συναισθηματική κόπωση, με την πίεση των προσδοκιών, την ένταση των αγώνων, το αγχογόνο περιβάλλον του αθλητισμού γενικότερα, να ωθούν τον αθλητή στην απόφαση να αποσυρθεί από τους αγωνιστικούς χώρους.

Χαρακτηρίζεται δύσκολη ως απόφαση κυρίως γιατί οι αθλητές δεν έχουν άλλο σημαντικό κοινωνικό ρόλο, καθότι ο αθλητισμός δεν «αφήνει» χρονικά περιθώρια για παράλληλες δραστηριότητες. Επίσης, τις περισσότερες φορές, δεν έχει γίνει ο σωστός προγραμματισμός από την πλευρά τους για τη μετά τον αθλητισμό πορεία, ώστε να εξασφαλίσουν μια ενασχόληση που θα τους καλύπτει συναισθηματικά και χρονικά και θα γεμίσει το κενό που αφήνει το τέλος της αθλητικής καριέρας. Για εκείνους που ο αθλητισμός αποτελούσε κύρια πηγή εισόδων, το πρόβλημα γίνεται και βιοποριστικό, αν δεν έχουν εξασφαλίσει αρκετά χρήματα για τη μετέπειτα ζωή τους. Τέλος, πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και ο λόγος για τον οποίο σταματούν τον αθλητισμό. Ο τραυματισμός, η συνεχόμενη πτώση της απόδοσης και κυρίως η απώλεια της ευχαρίστησης (satisfaction), κάνουν την λήψη της συγκεκριμένης απόφασης αρκετά επώδυνη όσο βιαστική και αναγκαστική.

Το σημαντικότερο στοιχείο στην συγκεκριμένη απόφαση είναι το σωστό «timing», η γνώση από την πλευρά του αθλητή της κατάλληλης στιγμής για να σταματήσει. Απαιτεί πολλές ώρες περισυλλογής, καθαρό μυαλό και κυρίως τη βοήθεια του αθλητικού περιβάλλοντος ώστε να γίνει η μετάβαση (transition) όσο γίνεται πιο ομαλή. Σύμφωνα με την αθλητική ψυχολόγο και επίκουρη καθηγήτρια του Τ.Ε.Φ.Α.Α. Αθηνών κα Ψυχουντάκη Μαρία, η συγκεκριμένη απόφαση εντάσσεται στο πλαίσιο της ψυχολογικής προετοιμασίας των αθλητών, έτσι ώστε, όταν ο αθλητής πλησιάζει προς το τέλος της καριέρας του να είναι ψυχολογικά έτοιμος να δεχθεί τον καινούργιο του ρόλο ως μέλος της κοινωνίας αλλά και να έχει κάνει την ανάλογη πνευματική προετοιμασία ώστε να βρει ενασχόληση που θα τον καλύπτει συναισθηματικά.

Με βάση τα παραπάνω η περίπτωση του Ζινεντίν Ζιντάν μπορεί να γίνει περισσότερο κατανοητή όσο και η αντίδρασή του στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Είναι κατ’ αρχάς δύσκολο να ερμηνευθεί μια τέτοιου είδους αντίδραση χωρίς να γνωρίζει κάποιος το χαρακτήρα του αθλητή αλλά και τα αίτια που τον οδήγησαν στην απόφαση να σταματήσει τον αθλητισμό. Ωστόσο μπορούμε να επιχειρήσουμε μια προσέγγιση της συγκεκριμένης αντίδρασης – απόφασης έχοντας υπόψη τόσο τις έρευνες που έχουν γίνει στο συγκεκριμένο τομέα αλλά και τα όσα προαναφέρθηκαν.

Έχοντας ως βάση ότι η προετοιμασία των προηγούμενων ημερών καθορίζει τις αντιδράσεις και τη συμπεριφορά του αθλητή στον επερχόμενο αγώνα, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι η αντίδραση του Ζιντάν δεν ήταν ανεξάρτητη από την απόφασή του να σταματήσει το ποδόσφαιρο. Όσο συγκεντρωμένος και να είναι κάποιος αθλητής, όσο συνηθισμένος και να είναι στην πίεση των μεγάλων αγώνων, η τελευταία εμφάνιση είναι ιδιαίτερη από ψυχολογικής πλευράς όπως ιδιαίτερες είναι και οι απαιτήσεις της. Η διαφορά του τελικού με τους προηγούμενους αγώνες της διοργάνωσης, οι οποίοι θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι οι τελευταίοι αγώνες αν η ομάδα αποκλειόταν, είναι το γεγονός ότι ο τελικός σημαίνει από μόνος του το τέλος. Δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων συνέχεια και το χαρακτηριστικό είναι ότι όσο ο συγκεκριμένος αγώνας πλησιάζει στο τέλος τόσο ο αθλητής φορτίζεται συναισθηματικά και γίνεται επιρρεπής σε αντιδράσεις έντασης, καθώς η σκέψη του τέλους προκαλεί κυρίως διάσπαση προσοχής, έντονη νευρικότητα και ο αθλητής γίνεται ευάλωτος σε προκλήσεις αντιπάλων.

Η εκτέλεση του πέναλτι ήταν για τον Ζιντάν ένας πολύ καλός τρόπος να κάνει «psyching up», να κάνει κάτι δύσκολο ώστε να ανέβει ο ίδιος ψυχολογικά. Η συγκεκριμένη εκτέλεση φανερώνει αν μη τι άλλο την ύπαρξη άγχους, το οποίο μπορεί παροδικά να ξεπεραστεί με το θαυμασμό του κόσμου και την επίδειξη ποδοσφαιρικής αρετής. Όσο ικανός και αναγνωρισμένος και αν είναι ένας αθλητής – ο Ζιντάν στη συγκεκριμένη περίπτωση- υπάρχουν στιγμές, όπως ο τελευταίος του αγώνας, που θα έχει την ανάγκη επιβεβαίωσης και ψυχολογικής ανάτασης. Η μέτρια απόδοσή του καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα και η χαμένη ευκαιρία προς το τέλος της κανονικής διάρκειας του αγώνα φόρτισε περισσότερο τον ίδιο όσο πλησίαζε προς το τέλος του ο αγώνας και η προσωπική του καριέρα. Ασφαλώς, αν δεν υπήρχε η πρόκληση μπορεί να μη γινόταν κάτι ανάλογο, αλλά οι Ιταλοί ποδοσφαιριστές φημίζονται για τις γνώσεις τους και την εκπαίδευσή τους στον τομέα της ψυχολογίας.

Η συγκεκριμένη αντίδραση του Ζιντάν παρέχει αν μη τι άλλο και ενδείξεις ότι η απόφαση για το τέλος της καριέρας του μπορεί να μην ήταν και τόσο «αποδεκτή» από τον ίδιο, ως προς την ικανοποίηση και την ευχαρίστηση που αντλούσε από το ποδόσφαιρο τα τελευταία χρόνια ως μέλος της Ρεάλ Μαδρίτης, των υπερβολικών αλλά μη εκπληρωμένων προσδοκιών. Στις περιπτώσεις αυτές η απόφαση για το τέλος της καριέρας γίνεται περισσότερο αναγκαστική παρά εκούσια.@ Η τελευταία εμφάνιση ενός αθλητή είναι ιδιαίτερη τόσο συναισθηματικά όσο και πνευματικά και απαιτεί κατάλληλη προετοιμασία. Η βοήθεια και η ψυχολογική στήριξη για τον αθλητή μπορεί να παρασχεθεί τόσο από το οικογενειακό και το αθλητικό περιβάλλον όσο και από ειδικούς του χώρου της αθλητικής ψυχολογίας, ο ρόλος των οποίων είναι σημαντικός από την αρχή μέχρι το τέλος της καριέρας καθώς ο αθλητής ανεξάρτητα από την αθλητική του πορεία παραμένει άνθρωπος με αδυναμίες που επιβεβαιώνουν την προέλευση και την φύση του.

Η Ψυχολογική Ορμή στο ποδόσφαιρο

16-8-2005 στην αθλητική εφημερίδα SPORTIME

Ο τελικός του Champions League της 25ης Μαΐου ανάμεσα στη Μίλαν και τη Λίβερπουλ (αποτέλεσμα 3-3) ήταν μία αναμέτρηση με κύριο χαρακτηριστικό την εμφάνιση ενός φαινομένου, το οποίο στην Αθλητική ψυχολογία ονομάζεται «Ψυχολογική Ορμή» (Psychological Momentum). Το φαινόμενο σχετίζεται με την ανατροπή του σκορ και μάλιστα σε μικρό χρονικό διάστημα. Στο συγκεκριμένο παιχνίδι η Λίβερπουλ επέστρεψε στον αγώνα μέσα σε 10 λεπτά, ισοφαρίζοντας το σκορ από 3-0 σε 3-3. Ποιες μπορεί να είναι οι ψυχολογικές διεργασίες που ωθούν μια ομάδα σε μια τέτοιου είδους ανατροπή και μάλιστα στον τελικό της κορυφαίας Ευρωπαϊκής διασυλλογικής διοργάνωσης; Κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εμφανιστεί το φαινόμενο και το σημαντικότερο όλων, αν είναι εφικτό να αντιμετωπιστεί η ομάδα που διακατέχεται από Ψυχολογική ορμή.

Το Psychological Momentum ορίζεται ως μια ανεπτυγμένη ψυχολογική δύναμη που επιδρά στην απόδοση του αθλητή ή της ομάδας και με τη βοήθειά της κατευθύνονται προς τον στόχο τους. Η εμφάνισή της συνδέεται με υψηλά επίπεδα ενεργητικότητας, αυτοπεποίθησης και αίσθησης ελέγχου του παιχνιδιού (θετική Ψυχολογική ορμή), ενώ ο αντίπαλος εμφανίζει τα ακριβώς αντίθετα χαρακτηριστικά (αρνητική Ψυχολογική ορμή). Η μελέτη του φαινομένου έχει ξεκινήσει στον χώρο της Αθλητικής ψυχολογίας εδώ και 30 χρόνια περίπου, με τις έρευνες να επικεντρώνονται κυρίως στο άθλημα του βόλεϊ, όπου οι ανατροπές του σκορ είναι συχνότερες και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα. Μελέτες πραγματοποιήθηκαν, επίσης, και στο χώρο του τένις και του μπάσκετ, ενώ ελάχιστοι ήταν εκείνοι που ερεύνησαν την εμφάνιση του φαινομένου στο χώρο του ποδοσφαίρου.

Σύμφωνα με τους εισηγητές της Ψυχολογικής ορμής, για την εμφάνισή της απαιτούνται κάποιες προϋποθέσεις που συνδέονται τόσο με την προσωπικότητα των αθλητών όσο και με στοιχεία της ομάδας και της γενικότερης εξέλιξης του αγώνα. Όσον αφορά στην προσωπικότητα των αθλητών απαιτείται εμπειρία στο άθλημα και μάλιστα σε υψηλό επίπεδο. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και το κατά πόσο ο αγωνιζόμενος έχει πίστη στις δυνατότητές του, ενώ βοηθητικά λειτουργεί και η ύπαρξη γνωστικών σχημάτων (όρος που χρησιμοποιείται στην ψυχολογία), τα οποία αναφέρονται στο αν ο αθλητής έχει συμμετάσχει στο παρελθόν σε αγώνα που υπήρξε ανατροπή του σκορ, είτε από την δική του είτε από την αντίπαλη ομάδα. Είναι με άλλα λόγια η εμπειρία από ανάλογη κατάσταση, όπου ο αθλητής βίωσε την Ψυχολογική ορμή. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του αρχηγού της Λίβερπουλ Στίβεν Τζέραρντ μετά τον τελικό «γνωρίζαμε όταν μπήκαμε για το 2ο ημίχρονο ότι αν πετυχαίναμε ένα γκολ νωρίς, θα γυρίζαμε το παιχνίδι».

Σύμφωνα με έρευνες, η εμφάνιση του φαινομένου συνδέεται με την συνοχή της ομάδας, την παρουσία θεατών, την κρισιμότητα του αγώνα και κυρίως με την ανατροπή του σκορ. Όταν μια ομάδα γυρίζει το παιχνίδι, τότε οι παίκτες της βιώνουν την αίσθηση του απόλυτου ελέγχου του αγώνα, της υψηλής αυτοπεποίθησης και ενεργητικότητας, του απόλυτου συγχρονισμού μεταξύ τους, αυτό που στον αθλητισμό περιγράφεται και με την φράση «μου πηγαίνουν όλα».

Οι απόψεις διίστανται, για το κατά πόσο η εμφάνιση του φαινομένου μπορεί να επηρεάσει και το τελικό αποτέλεσμα του παιχνιδιού ή η επίδρασή του αναστέλλεται μόλις το σκορ γίνει ισόπαλο. Το σταμάτημα της ψυχολογικής ορμής συνδέεται αφενός μεν με τα ψυχικά αποθέματα των αθλητών έτσι ώστε να συνεχίσουν την προσπάθεια, αφετέρου δε και με τους στόχους τους πριν το παιχνίδι. Σύμφωνα με δηλώσεις του προπονητή της Λίβερπουλ πριν τον τελικό βασική επιδίωξη της ομάδας του ήταν να φτάσουν τον αγώνα στην διαδικασία των πέναλτι, παραδεχόμενος την ανωτερότητα του αντιπάλου…..(ο τελικός κρίθηκε στην διαδικασία των πέναλτι).

Η αντιμετώπιση του φαινομένου, όταν αυτό εμφανίζεται στην αντίπαλη ομάδα ή αθλητή, εστιάζεται κυρίως στην ψυχολογική προετοιμασία, έτσι ώστε οι αθλητές να είναι έτοιμοι να αναγνωρίσουν το φαινόμενο στην αρχή του και να αντεπεξέλθουν με αυξημένη αυτοπεποίθηση και πίστη στις δυνάμεις τους. Η προετοιμασία επικεντρώνεται στην διατήρηση της αυτοσυγκέντρωσης, στις διαφορετικές συνθήκες ενός αγώνα και στην εφαρμογή του αγωνιστικού πλάνου ακόμα και όταν ο αντίπαλος προσπαθεί να αντεπιτεθεί. Η διατήρηση της ψυχραιμίας, όπως κοινώς αναφέρεται, είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα στους αθλητές, ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων, ενώ η συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες είναι ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος για την εκμάθηση δεξιοτήτων, που θα βοηθήσουν τον αθλητή να βιώσει ή να αντιμετωπίσει φαινόμενα όπως η Ψυχολογική ορμή.